رونق تولید ملی | شنبه، ۲۷ مهر ۱۳۹۸

آیین سنتی علم بندی در ماسوله - نمایش محتوای تولیدات ویژه

 

 

آیین سنتی علم بندی در ماسوله

ماسوله شهری است تاریخی و بسیار چشم نواز که به موجب کوچک بودنش شهرک خوانده میشود.

در این شهر حیاط هر خانه، پشت بام خانه ای دیگر است و تنها راه عبور مرور در این شهر،پلکانانی هستند که با سنگ های کوهی ساخته شده اند و به همین منظور این شهر را شهرک پلکانی نیز مینامند.خانه های سنتی ماسوله به شکلی اصولی و جای داده شده در دامنه کوه به طوری زیبا و ایستاده رو به طلوع آفتاب در یکی از نقاط سرسبز و خوش آب و هوای استان گیلان،با تابستانهای دل نشین و خزان های زرد و نارنجی و زمستان های پر برف و سفید ساخته شده است.حتی سهراب سپهری نیز پس از گذر و دیدن از این شهر تاریخی چنین گفت :

به ماسوله آمدیم که از ماسوله بنویسیم. ماسوله را نمی شود نوشت، ماسوله را باید دید و به تماشای آن همه خانه که به پهنه سبز کوه نشسته است ایستاد. در ماسوله زندگی باید کرد- نقاشی باید کرد، فیلم باید ساخت، شعر باید گفت.

زبان مردم ماسوله تالشی است که با گویش گیلکی تفاوت بسیاری دارد و دین مردم ماسوله اسلام و مذهبشان شیعه میباشد.این شهرک تاریخی با دارا بودن چنین جاذبه هایی همه ساله پذیرایی گردشگران میلیونی از ایران و دنیا میباشد.

اما با وجود این همه گردشگر در طول سال شاید هیچ روزی در طول سال به مانند روزهفتم ماه محرم الحرام و مراسم علم بندی ماسوله این چنین پرشور و دل نواز نباشد.

شب هفتم محرم، شبی است که مراسم تاریخی مذهبی علم بندی ماسوله در آن برگزرا میشود.این مراسم تاریخی و مذهبی که قدمتی قریب به هشت قرن دارد بازدید کنندگان زیادی را از جای جا مختلف ایران و جهان به خود جذب میکند.

ماسوله ای هایی نیز که در دیگر مناطق کشور و حتی جهان سکونت دارند همه ساله برای حضور در مراسم علم بندی به زادگاهشان سفر می کنند،عکاسان و خبرنگاران زیادی هم برای ضبط تصاویر و لحظات این مراسم در خاطره ها ساعت ها به انتظار مینشینندتا صحنه های کم نظیر این مراسم را ببینند.

در این شب در اکثر خانه ها برای دادن نذری امام حسین(ع) باز است ماسوله ای ها از عزادارن و عاشقان اهل بیت(ع)با چای دارچین محلی و شیر داغ و کلوچه های محلی مثل اگردک پذیرایی و زیر پای عزادارن گوسفند نذری قربانی میکنند.

در رسم تاریخی علم بندی ماسوله که همه ساله در غروب ششم ماه محرم الحرام برگزار می شود.ابتدای مراسم بنا بر سنت قدیمی، عزادارن در روی بام ها و حیاط مساجد محله ها سنج ها را بهم میزنند و در شیپور شیپیورها میدمند تا اهالی محله ها و عزادارن چهار دسته شهر را دور هم جمع کنند.

با طنین این نواها در کوه ها و کوچه پس کوچه های ماسوله، علاوه بر دسته های چهار محل این شهر، سایر ساکنین شهر و عزادارن از آغاز مراسم خبردار می شوند.

تجمع مردم لحظه به لحظه در طی این مراسم زیاد و زیاد تر میشود ودسته های عزاداری یکی پس از دیگری در کوچه های شهر سینه زنی میکنند و همه باهم نوحه «ای اهل علم میل علمدار نیامد/ میل علمدار کو / حضرت عباس کو/ میل علمدارکو"را سر می دهند و به نوبت و پس از یکدیگر وارد صحن امامزاده عون بن علی جمع می شوند و علم های مساجدشان را که با پارچه هایی به رنگ سبز و مشکی آراسته شده اند را از قدیمی ترین علمدار و بزرگ شهر تحویل می گیرند.

دسته ها به نوبت و اولویت مسجدها که مسجدبر اولین آنهاست،در صحن امامزاده جمع می شوند تا علم از بالکن امامزاده به آنها داده شود. برای نظم به مراسم و رعایت اولویت در سپردن علم به هر هیئت، هیاتی به نام «هیات محترم» وجود دارد که نزدیک مکان اعطای علم حضوردارند. ترتیب سپردن علم ها به دسته ها امری پر اهمیت است و طبق مقررات دقیقی اجرا میشود.در پایان ماه محرم علم های ۴ محله ماسوله به امامزاده برگردانده می شود.

علت دیگر ویژه بودن مراسم علم بندی در ماسوله، ارزش و اولویت اقوم در اجرای آن است. علمدارها و کسانی که علم را به مسجد منتقل میکنند خانواده های قدیمی و سرشناس شهر هستند که بدین نحو موقعیت و اعتبار خود را قوام می بخشند.

رسم آیینی علم بندی ماسوله نیز مانند خود این شهر کم نظیر و حتی بی نظیر است.یکی از وجه تمایز و بی نظیری، شکل عمودی میل علم است. برخی بر این باورند که اصل علم در آغاز اسلام به این شکل بوده است. و عده دیگر می گویند به خاطر شکل معماری و طبقاتی بودن بام های خانه ها علم به این شکل طراحی شده است. علم های افقی که در شهرهای دیگر ایران رواج دارد در این شهر با وجود پلکان ها و بام های شهر و کوهستانی بودن منطقه قابل حمل نیستند.

تاریخ و سابقه این مراسم مانند خود شهرک تاریخی ماسوله جای در دل تاریخ چندین هزارساله ایران دارد.

بعضی میگویند علم بندی در دوره صفویه آغاز شده است و علم هایی که متعلق به محله های «مسجدبر، خانه بر، اسدمحله، کَشَسَر» بودند، در کل سال تا روز هفتم محرم، در مسجد های همان محله ها نگهداری می شدند.

این شهرکه در نوبت ثبت جهانی میباشد در شماره ۱۰۹۰ فهرست آثار ملی به عنوان میراث فرهنگی و طبیعی به ثبت رسیده‌است.

ماسوله در جنوب غربی استان گیلان در بخش سردارجنگل فومن،۶۰ کیلومتری شهر رشت و ۳۶ کیلومتری شهر فومن و ۲۰ کیلومتری شهر ماکلوان قرار دارد که همه ساله پذیرای حدود یک میلیون و ۵۰۰ هزار گردشگر است